پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی

برای دیدن زیررده‌ها بر روی "◄" کلیک کنید:

توضیح مفهومی

تَجهیز: فراهم آوردن ساز و برگ چیزی.

تجهیز در فقه در سه مورد: تجهیز میّت، نایب و رزمنده به کار رفته؛ لیکن کاربرد رایج آن مورد نخست است که به معنای فراهم آوردن مقدّمات دفن میّت از قبیل غسل دادن، کفن کردن و نمازگزاردن بر او است) ر میّت (. از این عنوان در بابهای طهارت، حج و جهاد سخن رفته است.

طهارت: تجهیز میّت مسلمان بر هر مکلّفی واجب کفایی) ر وجوب کفایی (است. برخی، آن را بر ولیّ میّت واجب عینی) ر وجوب عینی (و در صورت خودداری یا نبود وی، بر سایر مسلمانان واجب کفایی دانسته‏اند. 1

بنابر قول به وجوب کفایی، تجهیز میّت توسط غیر ولیّ - به قول مشهور - منوط به اذن ولیّ است و اگر ولیّ از دادن اذن به دیگری خودداری کند، خود نیز اقدام به تجهیز ننماید، در اینکه اذن گرفتن از ولیّ ساقط می‏شود یا حاکم شرع در صورت امکان، ولیّ را بر یکی از دو امر - اقدام به تجهیز یا اذن دادن - وادار می‏کند و درصورت عدم امکان، غیر ولیّ با اذن حاکم اقدام به تجهیز می‏کند، اختلاف است. 2

هزینه تجهیز: هزینه تجهیز میّت از اصل مال) ترکه (، پیش از پرداخت بدهیها، وصایا و تقسیم ارث برداشت می‏شود. 3 هزینه تجهیز زن در صورت توانایی شوهر بر عهده او است. 4

اجرت تجهیز: گرفتن مزد برای تجهیز - از آن جهت که واجب کفایی است - حرام می‏باشد. 5 برخی گفته‏اند: اگر ولیّ برای

________________________________________

365

تجهیز میّت نایبی برگزیند، او می‏تواند به جهت نیابت اجرت بگیرد؛ البتّه بنابر قول به صحّت نیابت از انسان زنده در اعمال واجب بر او، که بر عدم صحّت آن ادّعای اجماع شده است. 6

سایر احکام: تعجیل در تجهیز میّت مستحب است و در صورت عدم اطمینان به مرگ وی، سه روز صبر می‏کنند. برخی گفته‏اند: ملاک، حصول علم به مرگ است و تحدید به سه روز بدان جهت است که به طور غالب در این مدّت علم به مرگ حاصل می‏شود. 7

تقدیم تجهیز میّت بر نماز واجب - در صورت عدم بیم از فوت آن - مستحب8 و عدم شرکت تجهیز کننده آن در نماز جمعه بلامانع است. 9

میّتی که امر تجهیز خود را به غیر ولیّ وصیّت کرده است در اینکه نفوذ وصیّت او منوط به اجازه ولیّ می‏باشد یا نه، اختلاف است. قول نخست به مشهور نسبت داده شده است. 10

حج: جمعی از فقها برآنند که مستطیع اگر بر اثر بیماری یا پیری قادر به انجام دادن مناسک حج نباشد باید - در مواردی که نیابت گرفتن در حج بر انسان واجب می‏شود - نایب بگیرد و او را تجهیز کند) لوازم سفر نایب را فراهم و هزینه‏اش را تأمین نماید (. 11

جهاد: کسی که جهاد بر او واجب کفایی است چنانچه دیگری را به نیابت از خود برای جهاد تجهیز نماید) ساز و برگ جهاد را برای او فراهم آورد (وجوب از او ساقط می‏شود. 12

1. الحدائق‏الناضرة 2 360 - 358 /3. العروةالوثقی 376 /1؛ مستمسک العروة 39 - 34 /4؛ التنقیح) الطهارة (50 - 49 /8؛ مهذب الاحکام 3 385 /3. جواهر الکلام 259 /4 و 5 256 - 253. 4 262. مستندالشیعة 175 /14؛ العروة الوثقی 6 620 /2. مستمسک العروة 7 37 /4. جواهر الکلام 8 25 - 23 /4. مستند الشیعة 9 78 /3. جامع المقاصد 10 389 /2. جواهر الکلام 11 20 /12. مختلف‏الشیعة 11 /4؛ الحدائق‏الناضرة 12 184 /14. تذکرة الفقهاء 38 - 37 /9.

منابع

  1. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 2 : صفحه 364

اصطلاح‌نامه

اعم

افعال جوارحی ( فقه )

اخص

تجهیز مجاهد، تجهیز مریض، تجهیز میت

نمایه‌های موضوعی

جستجوی محتوای اطلاعاتی منابع به منظور دستیابی کاربران به موضوع مورد نظر از بین سایر موضوعات، از طریق واژگان کنترل شده(اصطلاح‌نامه).

برای دسترسی به نمایه‌های شامل واژه تجهیز به زیرصفحه تجهیز/نمایه‌های موضوعی مراجعه کنید.

منابع

  • الموسوعة الفقهیة (الکویتیة) جلد 10 : صفحه 170
  • فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 2 : صفحه 364