عملکردها

محارب جارح

از دانشنامه علوم اسلامی

نسخهٔ تاریخ ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۱۴:۳۰ توسط Hashemi (بحث | مشارکت‌ها)
(تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)
رده‌ها
(برای دیدن زیررده‌ها
بر روی "◄" کلیک کنید)

توضیح مفهومی

محارب جارح : زخمی کردن مردم توسط محارب

محاربی که سبب مجروح شدن مردم می‌شود از چند جهت مورد توجه فقها است:

1 - از جهت وجوب و حتمیت قصاص؛ در این باره سه قول است:

الف: قول به عدم حتمیّت قصاص، که قول فقهای شیعه و یکی از دو قول شافعیه است. بر اساس این قول اگر جرح محارب، به گونه‏ای است که امکان قصاص وجود داشته باشد، مجنی علیه یا ولی مجنی علیه (در صورتی که پس از جرح، مجنی علیه توسط محارب، به قتل رسیده باشد) در اجرای قصاص و عدم اجرای آن مختار است. بنابر این می‏تواند به جای قصاص، دیه یا ارش نقص- حکومت - آن را بگیرد [۱] ؛ دلایل این قول عبارت است از:

1- مقتضای آیه محاربه شامل قصاص جرح نمی‏شود. زیرا قصاص جرح از جنس حدّ محارب نیست؛ [۲]

2- اصل بر جواز عفو است و حتمی بودن قصاص نیازمند دلیل است. [۳]

نکته‏: عدم حتمیت قصاص جرح، به این معنا نیست که در هیچ موارد حتی در شرایط خاص، قصاص جرح حتمی و ضروری نباشد، برای مثال اگر محارب، دست چپ یا پای راست کسی را قطع نماید در این صورت طبق نظر قائلان به ترتیب، قصاص جرح، حتمیّت پیدا کرده و تبدیل به نوعی از حد محاربه می‏شود [۴] . امّا حتمیت قصاص جرح در بعضی از موارد خاص، غیر از حتمیّت آن در همه موارد است؛ لذا در همین مورد نیز اگر کسی در اجرای عقوبت‏های چهار گانه بر محارب قائل به تخییر باشد، باز قائل به عدم حتمیّت قصاص است.

ب: قول به حتمیّت قصاص که قول بعضی از فقهای اهل سنّت است؛ دلیل آن‏ها این است که 'جرح' تابع 'قتل' است و لذا حکم قتل، بر جرح نیز ثابت است، چه این که قصاص جرح، شبیه ترین قصاص‏ها به قصاص نفس است. [۵]

ج: قول ابو حنیفه که معتقد است اگر محارب علاوه بر جرح، مرتکب قتل دیگری بشود، به طور کلی قصاص جرح ساقط می‏شود. زیرا اجرای حدّ قتل با غیر قتل تلاقی پیدا کرده است و در این موارد، اجرای حد غیر قتل، ساقط می‏شود. [۶]

2 - جهت دوم بحث درباره نحوه ارتکاب جرح است که چند فرض دارد:

2 - 1 - تنها مرتکب جرح شده است بدون این که مال مجنی علیه را برداشته یا پس از جرح، او را به قتل رسانده باشد؛ بنابر این فرض، ابتدا باید قصاص شده و سپس تبعید شود؛

2 - 2 - علاوه بر جرح، اموال مجنی علیه را هم برداشته باشد. حکم مسئله بنابر این فرض این است که ابتد قصاص شود و سپس دست او به خاطر اخذ مال مردم، قطع گردد؛

2 - 3 - بعد از جرح مجنی علیه، او را کشته باشد، که در این صورت قصاص جرح، مقدم بر قصاص قتل است.

پانوشت

  1. سلسلة الینابیع الفقهیة جلد 40 : صفحه 56
  2. مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام جلد 15 : صفحه 14
  3. سلسلة الینابیع الفقهیة جلد 40 : صفحه 56
  4. جواهرالکلام فی شرح الشرایع الاسلام جلد 41 : صفحه 580
  5. جلد 10 : صفحه 305
  6. جلد 10 : صفحه 303

منابع

  1. مجمع الفائدة و البرهان جلد 13 : صفحه 300
  2. جواهرالکلام فی شرح الشرایع الاسلام جلد 41 : صفحه 580
  3. مهذب الاحکام جلد 28 : صفحه 119
  4. شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام جلد 4 : صفحه 181
  5. جلد 10 : صفحه 303

اصطلاح‌نامه

اعم

محارب ( فقه )

اخص

محارب جارح طالب مال، محارب جارح غیر طالب مال

وابسته

محارب سارق، محارب قاتل

منابع

  • جلد 10 : صفحه 303، 305
  • الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة جلد 9 : صفحه 296، 300
  • المغنی و الشرح الکبیرعلی متن المقنع جلد 10 : صفحه 303-305، 305
  • ایضاح الفوائد فی شرح اشکالات القواعد جلد 4 : صفحه 545
  • جامع المدارک فی شرح المختصرالنافع جلد 7 : صفحه 167
  • جواهرالکلام فی شرح الشرایع الاسلام جلد 41 : صفحه 574، 580
  • سلسلة الینابیع الفقهیة جلد 23 : صفحه 432
  • سلسلة الینابیع الفقهیة جلد 40 : صفحه 56، 207
  • شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام جلد 4 : صفحه 181
  • کتاب الفقه علی المذاهب الاربعة جلد 5 : صفحه 412
  • کشف الرموز فی شرح المختصر النافع جلد 2 : صفحه 587
  • مبانی تکملة المنهاج جلد 1 : صفحه 318
  • مجمع الفائدة و البرهان جلد 13 : صفحه 297، 300
  • مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة جلد 9 : صفحه 256-262، 262
  • مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام جلد 15 : صفحه 8، 13، 14
  • مهذب الاحکام جلد 28 : صفحه 119