عملکردها

حق معنوی ( فقه )

از دانشنامه علوم اسلامی

نسخهٔ تاریخ ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۱۴:۳۰ توسط Hashemi (بحث | مشارکت‌ها)
(تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)
رده‌ها
(برای دیدن زیررده‌ها
بر روی "◄" کلیک کنید)

توضیح مفهومی

حق معنوی: امتیازی غیر مادی از قبیل حق تألیف و حق اختراع.

به حقوقی که متعلَّق آنها امور اعتباری و معنوی است، حقوق معنوی اطلاق می‏شود، مانند حق طبع) تکثیر و چاپ اثر (، حق اختراع، حق امتیاز انتشار روزنامه و مجله، حق استخراج معدن و حق امتیاز آب، برق، گاز و تلفن. مقابل آن، حق عینی قرار دارد که متعلق آن عین خارجی است، از قبیل حق تحجیر) ر تحجیر (و حق قصاص) ر قصاص (که متعلق اوّلی زمین و دومی جانی است.

عنوان یاد شده از عناوین جدید است که فقهای معاصر در بخش مسائل مستحدثه و نیز در پاسخ استفتائات به برخی احکام آن اشاره کرده‏اند.

اعتبار شرعی: در اینکه حق تألیف برای پدید آورنده اثر، حق طبع برای ناشر و حق اختراع برای مخترع از نظر شرع معتبر است یا نه، اختلاف است. بنابر قول نخست، نویسنده می‏تواند دیگران را از چاپ و پخش کتاب خود منع کند. دیگران نیز بدون اجازه صاحب اثر حق ندارند کتاب او را چاپ و توزیع کنند؛ چنان که اگر مؤلف حق نشر را به ناشری واگذار کرده باشد، دیگر ناشران نمی‏توانند بدون اجازه آن ناشر، کتاب را منتشر کنند. و نیز مخترع می‏تواند دیگران را از نمونه برداری از اختراع خود و تکثیر آن منع نماید.

بنابر این قول، مؤلف یا مخترع مالک محصول فکر و اندیشه خود بوده و می‏تواند آن را بفروشد یا ببخشد و یا در آن سایر تصرفات مالکانه داشته باشد. 1

در مقابل، برخی برای چنین حقوقی از نظر شرعی اعتبار قائل نبوده و چاپ کتاب یا نمونه برداری از اختراع دیگری را بدون اشکال دانسته‏اند. 2

البته برخی گفته‏اند: در صورتی که این گونه حقوق، قانونی و ضابطه مند

________________________________________

343

شده باشد و به تأیید حاکم شرع برسد، اعتبار پیدا می‏کند. 3

حق امتیازی که دولت در مقابل دریافت مبلغی به اشخاص واگذار می‏کند، از قبیل حق امتیاز تأسیس شرکت، حق امتیاز تلفن، آب و برق، در صورتی که قانون و عرف برای آن مالیّت قائل باشد و با آن همچون سایر اموال رفتار کند، به تصریح برخی شرعاً اعتبار دارد و در نتیجه ارث بردن و خرید و فروش آن جایز خواهد بود. 4

1. المسائل المستحدثة) روحانی (/ 2 224 - 223. تحریر الوسیلة 626 - 625 /2؛ صراط النجاة 252 /1؛ الفتاوی المیسرة) سیستانی (/ 3 412. الفتاوی المیسرة) سیستانی (/ 4 412. حواریات فقهیة/ 318.

منابع

  1. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 3 : صفحه 342

اصطلاح‌نامه

مترادفات

از واژه «حق معنوی ( فقه )» بجای واژه‌های زیر استفاده کنید:

حق مالکیت معنوی، حقوق مالکیت فکری ( فقه )، حقوق معنوی ( فقه )

اعم

حقوق ( فقه )

اخص

حق ابتکار ( فقه )، حق اختراع ( فقه )، حق تالیف، حق طبع

وابسته

بیع حق، ضرر معنوی ( فقه )، کپی رایت، مالکیت معنوی ( فقه )

منابع

  • بررسی فقهی حقوقی جرایم رایانه ای : صفحه 13
  • فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 3 : صفحه 342