عملکردها

آیات صفت حضور

از دانشنامه علوم اسلامی

نسخهٔ تاریخ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۵:۲۶ توسط Hashemi (بحث | مشارکت‌ها) (۱ نسخه واردشده)
(تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)

توضیح مفهومی

آیات صفت حضور : آیات بیانگر حضور الهی در همه جا

یکی از صفات الهی، 'حضور' است؛ یعنی خداوند سبحان در همه جا حاضر و شاهد مخلوقات و اعمال آن‌ها است؛ به عبارت دیگر، عالم هستی محضر او است و چیزی از او غایب نیست. آیات بازگو کننده صفت حضور الهی را 'آیات صفت حضور' می‌نامند. این آیات در قرآن فراوانند که تنها به چند نمونه از آن‌ها اشاره می‌شود:

1. آیه 4 سوره حدید: «وَهُوَ مَعَکُمْ أَیْنَ مَا کُنتُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ»؛ «و هر کجا باشید او با شماست و خدا به هر چه می‏کنید بیناست».

2. آیه 7 سوره مجادله: «مَا یَکُونُ مِن نَّجْوَی ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ وَلَا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ وَلَا أَدْنَی مِن ذَلِکَ وَلَا أَکْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَیْنَ مَا کَانُوا»؛ «هیچ گفتگوی محرمانه‏ای میان سه تن نیست مگر اینکه او چهارمین آنهاست و نه میان پنج تن مگر اینکه او ششمین آنهاست و نه کمتر از این (عدد) و نه بیشتر مگر اینکه هر کجا باشند او با آنهاست».

3. آیه 3 سوره حدید: «هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ»؛ «اوست اول و آخر و ظاهر و باطن و او به هر چیزی داناست».

همچنین آیات صفت قرب، آیات صفت وجه و مانند آن نیز بیانگر حضور الهی است.

در تبیین مفهوم حضور خداوند در تمام هستی گفته شده: خداوند واجب‌الوجود است و وجود هر موجود ممکن، از ناحیه او است و بی‌شک فیض هستی امکانی و موجودات ممکن، از ناحیه واجب‌الوجود است. بنابراین، خداوند سبحان که ذات واجب‌الوجود و هستی بخش ماهیات است به هر ماهیتی از وجود آن ماهیت نزدیک‌تر و با او هست. در بیانی دیگر، حضور و معیت خداوند سبحان را احاطه قیومی و احاطه قدرت و حاکمیت او بر موجودات دانسته‌اند.

برخی از طرفداران تجسیم، از ظواهر آیاتِ صفت حضور و مانند آن استفاده جسمیت و حضور فیزیکی کرده‌اند، که این پندار با اعتقادات ضروری مسلمانان و نیز با آیات محکمی همانند: «لاَّ تُدْرِکُهُ الأَبْصَارُ وَهُوَ یُدْرِکُ الأَبْصَارَ…» (انعام// 103) ، «لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ» (شوری// 11) و مانند آن سازگار نیست و پنداری باطل است.

منابع

  1. الاتقان فی علوم القرآن جلد 3 : صفحه 23
  2. قاموس قرآن جلد 1 : صفحه 151
  3. التحقیق فی کلمات القرآن جلد 2 : صفحه (256-258)
  4. پیام قرآن , روش تازه ای درتفسیر موضوعی قرآن جلد 3 : صفحه (255-269)

اصطلاح‌نامه

مترادفات

از واژه «آیات صفت حضور» بجای واژه‌های زیر استفاده کنید:

آیات حضور الهی

اعم

آیات صفات تشبیهی

منابع

  • الاتقان فی علوم القرآن جلد 3 : صفحه 23
  • التحقیق فی کلمات القرآن جلد 2 : صفحه (256-258)
  • قاموس قرآن جلد 1 : صفحه 151
  • پیام قرآن , روش تازه ای درتفسیر موضوعی قرآن جلد 3 : صفحه (255-269)