پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی

برای دیدن زیررده‌ها بر روی "◄" کلیک کنید:

توضیح مفهومی

تصرف در مال دیگری بدون اجازه او حرام است. مواردی از این حکم استثنا شده است، از جمله: خوردن از میوه درخت، زراعت و سبزیها برای کسی که به طور اتفاقی از کنار آنها عبور می‏کند، که بنابر مشهور، بلکه اجماعِ ادعا شده با شرایط زیر جایز است. 1

1. منجر به افساد نگردد؛ بدین معنا که شاخه درخت و ساقه گیاه و زراعت را نشکند، به قدر متعارف بخورد، خوردن در حدی نباشد که بر محصول باغ و مزرعه تأثیر چشمگیر بگذارد. بنابر این، چنانچه چند نفر از یک جا - هرچند اندک - بخورند

و خوردن آنان نمود داشته باشد و افساد به شمار رود، جایز نخواهد بود.

2. عبور اتفاقی باشد. بنابر این، اگر از ابتدا به قصد خوردن میوه درختی از آن جا بگذرد، خوردن جایز نیست. برخی این شرط را نپذیرفته و خوردن را هرچند با قصد آن از ابتدا جایز دانسته‏اند. 2

3. به خوردن بسنده کند و چیزی از محصول را با خود نبرد.

4. باغ و زراعت فاقد دیوار و در باشد. بنابر این، بالا رفتن از دیوار و گشودن در باغ و مانند آن تصرف در ملک دیگری محسوب می‏گردد و جایز نیست، مگر آنکه شاخه درخت بیرون از دیوار باشد، که در این صورت خوردن از میوه آن جایز است.

5. بنابر قول برخی، علم یا ظن به ناخشنودی صاحب باغ یا مزرعه نداشته باشد.

6. به قول برخی، میوه و محصول چیده نشده باشد.

منابع

  1. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 3 : صفحه 339

اصطلاح‌نامه

اعم

شرطیت ( فقه )

اخص

عدم افساد میوه، عدم قصد میوه درخت، نبردن عابر از میوه درخت

وابسته

بیع میوه بر درخت، حق الماره، عدم کراهت مالک میوه، میوه بر درخت

منابع

  • جواهرالکلام فی شرح الشرایع الاسلام جلد 24 : صفحه 132
  • فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 3 : صفحه 339
  • مجمع الفائدة و البرهان جلد 8 : صفحه 224