پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی

برای دیدن زیررده‌ها بر روی "◄" کلیک کنید:

توضیح مفهومی

رسانه‏

رسانه ابزار اطلاع رسانی.


به هر وسیله‏ای که اخبار و اطلاعات‏




97

را به مردم میرساند رسانه گویند؛ خواه صوتی باشد، مانند رادیو یا صوتی- تصویری، همچون تلویزیون یا مکتوب از قبیل روزنامه و مجله و یا شبکه‏ای، مثل اینترنت. از رسانه به رسانه جمعی، گروهی و همگانی نیز تعبیر میشود. عنوان رسانه از عناوین جدید است که از احکام مرتبط با آن در مسائل مستحدثه سخن گفته‏‌اند.

احکام: احکام رسانه در دو بخش رسانه‏های صوتی یا صوتی- تصویری و رسانه‏های مکتوب بیان میشود.

1. رسانه صوتی یا صوتی- تصویری: اعتماد بر اعلام اوقات شرعی و نیز اذان پخش شده از رادیو و تلویزیون در صورتی که برای مکلّف اطمینان به دخول وقت حاصل شود، جایز و صحیح است. 1

به تصریح برخی، شنیدن اذان و اقامه از رادیو و تلویزیون، در صورت پخش زنده، از اذان و اقامه نماز کفایت میکند. 2 حکایت اذانی که به طور مستقیم از رسانه پخش میشود مستحب است. 3 به تصریح برخی، در صورت پخش غیر مستقیم استحباب ندارد. 4

گوش دادن به آیات سجده (---> آیات سجده) از رادیو و تلویزیون در صورت پخش مستقیم و زنده موجب وجوب سجده در آیات دارای سجده واجب و استحباب آن در آیات دارای سجده مستحب است. در وجوب یا استحباب سجده، در صورت پخش غیر مستقیم اختلاف است. 5

پاسخ دادن به سلامِ سلام کننده از طریق رادیو و تلویزیون واجب نیست. 6

در موارد ترتب حکم بر انشاء (---> انشاء) یا اخبار، مانند شهادت، اقرار، قذف، لعان، تهمت، فحش، حکم حاکم و رؤیت هلال، در صورت پخش زنده انشاء یا اخبار از رادیو و تلویزیون، با علم به استناد آن به گوینده- اعم از فرد و حاکم- آثار بر آن بار میشود. 7

رسانه‏های صوتی و صوتی- تصویری از آلات مشترک به شمار میروند و استفاده از آنها در منافع حلال، جایز و در منافع حرام، حرام میباشد (---> آلات مشترک) .




98

2. رسانه مکتوب (نوشتاری) : حق امتیاز انتشار روزنامه، مجله و نیز تکثیر نرم افزارها از حقوق معنوی به شمار میرود. آیا این حق از نظر شرع، معتبر و ثابت است و در نتیجه چاپ و تکثیر آنها بدون رضایت صاحبانشان جایز نخواهد بود، یا از نظر شرع ثابت نیست؟ مسئله اختلافی است (---> حق معنوی) .

اشتراک روزنامه و مانند آن که از آن به آبونمان تعبیر میشود (---> آبونمان) ، صحیح است. خرید و فروش و کمک به مطبوعات و نشریات گمراه کننده حرام است. خواندن آنها نیز جایز نیست، مگر برای آگاهی از محتوای فاسد آنها و ریشه کنی و پاسخ گویی به مطالب آنها با داشتن تمکّن از رفع مفاسد و شایستگی برای پاسخ گویی به آنها. 8


1. توضیح المسائل مراجع 1/ 439

2. تحریر الوسیلة 2/ 629

3. مهذب الأحکام 6/ 63

4. تحریر الوسیلة 2/ 629

5. 629؛ مستند العروة (الصلاة) 4/ 230- 231؛ توضیح المسائل مراجع 1/ 593 م 1096

6. تحریر الوسیلة 2/ 629

7. 630

8. توضیح المسائل مراجع.

منابع

  1. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 4 : صفحه 96

اصطلاح‌نامه

اعم

آلات ( فقه )، مسایل مستحدثه فقهی

اخص

اینترنت ( فقه )، بلند گو، پست الکترونیکی، تئاتر، تلفن، تلگراف، دورنگار، دیش ماهواره، رایانه ( فقه )، رسانه صوتی- تصویری، رسانه مکتوب، سینما ( فقه )

وابسته

اعلام اوقات شرعی از رسانه، ثبوت هلال به وسایل ارتباط جمعی

منابع

  • فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 4 : صفحه 96