پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی

توضیح مفهومی

حکم تأسیسی

حکم تأسیسی ) حکم ابتدایی(: حکم اختراعی شارع مقدس.

حکم تأسیسی در برابر حکم امضایی) ر حکم امضایی (حکمی را گویند که شارع مقدس آن را برای نخستین بار، بدون هیچ پیشینه‏ای نزد عرف و عقلا اختراع و تشریع کرده است، مانند بسیاری از احکام پنج گانه تکلیفی همچون نماز، روزه و ارث و نیز احکام کیفری، همچون قطع انگشتان دست دزد. 1

بیشتر معاملات و عقود رایج در میان مردم، بلکه آن دسته حقوقی که مردم نسبت به یکدیگر دارند و قوام زندگی

اجتماعی بر آنها است، مانند زوجیت و ملکیت، از امور تأسیسی به شمار نمی‏آیند؛ بر خلاف عبادات که شارع مقدس آنها را ابداع و اختراع کرده است؛ از این رو، همه عبادات تأسیسی‏اند.

تمایز حکم تأسیسی از حکم امضایی به این است که در حکم تأسیسی، شرایط، قلمرو و مفاد حکم، مستخرج از ادله شرعی است؛ در حالی که در حکم امضایی با رجوع به عرف و سیره عقلا و نحوه اجرای حکم توسط آنان در زمان امضای آن، می‏توان به مفاد و شرایط حکم دست یافت. 2

1. فوائد الاصول 2 386 /4. الشروط او الالتزامات التبعیة فی العقود 99 - 98 /.

منابع

  1. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 3 : صفحه 354

اصطلاح‌نامه

اعم

احکام ( فقه ) ( فقه )

وابسته

احکام امضائی، ادله تأسیسی

منابع

  • الموسوعه الفقهیه المیسره جلد 5 : صفحه 155
  • فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 1 : صفحه 663
  • فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 3 : صفحه 354