پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی

توضیح مفهومی

بن بست: کوچه‏ای که به جایی راه ندارد.

بن بست به کوچه‏ای اطلاق می‏گردد که آخر آن بسته و از سه طرف، دیوار و یا درهای منازل، آن را احاطه کرده باشد. در بابهای طهارت و احیاء موات به مناسبت از آن سخن گفته شده است.

ملکیّت بن بست: همه کسانی که درِ منزلشان به کوچه بن بست باز می‏شود به طور مشترک مالک آن هستند، نه کسانی که تنها دیوار منزلشان به سمت کوچه است بدون آنکه دری به آن باز باشد. بنابر این، صاحبان کوچه می‏توانند آن را میان خود تقسیم کنند و یا دروازه‏ای برای آن بگذارند؛ لیکن دیگران و نیز برخی شرکا بدون اذن باقی، حقّ تصرّف در بن بست یا فضای آن - از قبیل کندن چاه و زدن بالکن - ندارند؛ هرچند استفاده از آن مانند نشستن، آمد و شد، گذاردن اثاث و بار در آن، جهت بردن به منزل و یا خارج کردن از آن، برای صاحبان کوچه و نیز اعضای خانواده، میهمانان و واردشوندگان بر آنان، بدون اذن شرکا جایز است.

اگر ملکیّت مشترک کوچه بن بست از ابتدا تا انتهای آن، میان افرادی که درِ منزلشان به آن باز می‏شود، مشکوک باشد، صاحب نخستین در، تا محاذی درِ منزل خود، با دیگران شریک است و همین‏گونه دیگران تا صاحب آخرین در، که او در سهم همه شرکا شریک است. علاوه بر آن، قسمت پایانی کوچه که بعد از اتمام خانه دیگران قرار دارد اختصاص به او پیدا می‏کند و وی مجاز است در آن قسمت هرگونه تصرّفی بکند.

کسی‏که تنها دیوار منزلش به‏طرف کوچه بن بست است، بدون اجازه صاحبان آن نمی‏تواند جهت رفت و آمد، دری به کوچه باز کند؛ لیکن گذاردن پنجره جایز است. 1

برخی معاصران، بن‏بست را حقّ خاصّ صاحبان منازل در پاره‏ای شئون - مانند آمد و شد، نشستن و حمل بار و اثاث - دانسته‏اند نه ملک مشترک میان آنان. در نتیجه برای دیگران نیز استفاده از کوچه بدون اذن صاحبان آن درحدّی که مزاحمت برای آنان ایجاد نکند جایز است. همچنین کسی که با اجازه صاحبان کوچه دری به آن باز کرده است در این حق، شریک آنان

________________________________________

141

می‏گردد. در مقابل، کسی که درِ منزلش به کوچه باز می‏شود اگر آن را ببندد و از جای دیگر رفت و آمد کند، حقّ او نسبت به کوچه ساقط می‏شود. 2

تخلّی) ر تخلّی (در کوچه بن بست بدون اذن صاحبانش حرام است. 3

1. منهاج الصالحین) خوئی (161 - 160 /2؛ تحریر الوسیلة 211 - 210 /2؛ هدایة العباد) گلپایگانی (2 277 /2. کلمة التقوی 216 - 215 /4 و 3 207 - 205 /5. توضیح المسائل مراجع 58 /1 م 64.

منابع

  1. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 2 : صفحه 140

اصطلاح‌نامه

مترادفات

از واژه «راه بن بست» بجای واژه‌های زیر استفاده کنید:

بن بست، دریبه، راه غیر نافذ، سکة المرفوعه، طریق غیر نافذ

اعم

راه

وابسته

تخلّی در کوچه بن بست، تصرف راه بن بست، راه عمومی، راه غیر بن بست، ملکیت راه بن بست

منابع

  • تحریرالوسیله جلد 2 : صفحه 209
  • ترجمه تحریرالوسیله جلد 3 : صفحه 371
  • فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 2 : صفحه 140
  • مهذب الاحکام جلد 23 : صفحه 258