عملکردها

اختلاس ( فقه )

از دانشنامه علوم اسلامی

رده‌ها
(برای دیدن زیررده‌ها
بر روی "◄" کلیک کنید)

توضیح مفهومی

اختلاس ( فقه ) : ربودن مال مردم به صورت پنهانی

اختلاس در لغت به معنای استلاب (سلب کردن) آمده است. ابن منظور می‏نویسد: « خلست الشیی: اذا استبلته » [۱] جمله « اختلاس کردم شی‏ء را » درهنگامی گفته می‏شود که آن شی را سلب کرده باشد.

از ظاهر کلام ابن منظور بر می‏آید که میان اختلاس و استلاب از حیث لغوی تفاوتی نباشد، لیکن در متون فقهی نمی‏توان قاطعانه قول به ترادف میان این دو واژه را اختیار کرد. زیرا تعاریف فقها از این دو واژه یکسان نیست برای نمونه:

1 - مختلس کسی است که بدون به کاری گری اسلحه و بدون قهر، بلکه به صورت استلاب و اختلاس، مال را به طور آشکار در راه‏ها و جاده‏ها سلب می‏نماید [۲] .

این تعریف از ابن ادریس در کتاب « سرایر » است که از ظاهر آن ترادف میان اختلاس و استلاب فهمیده می‏شود شبیه همین تعریف را شیخ طوسی در کتاب « نهایه » [۳] و ابن براج در « مهذب » [۴] آورده‏اند.

2 - بعضی از فقها مستلب را در مقابل مختلس آورده‏اند. برای نمونه:

2 - 1 - حد قطع بر مستلب جاری نمی‏شود و او کسی است که به طور آشکار مال را می‏گیرد و فرار می‏کند و بر مختلس نیز جاری نمی‏شود و او کسی است که به طور پنهان مال را می‏گیرد. [۵] این تعریف از شهید ثانی است.

2 - 2 - مستلب کسی است که مال را از پیش رو بر می‏دارد و مختلس آن کسی است که مال را از پشت سر بر می‏دارد. [۶] شبیه دو تعریف فوق را صاحب ریاض در « ریاض المسائل» [۷] و شهید ثانی در « شرح لمعه » [۸] آورده‌اند.

حکم اختلاس و استلاب یکی است و فقها [۹] به طور اتفاق، مختلس و مستلب را محارب یا سارق ندانسته و لذا حکم قطع دست را بر آن‏هاجاری نمی‏کنند. بلکه حکم آن‏ها تعزیر است که به دست حاکم می‏باشد [۱۰] . دلیل این حکم عبارت است از:

1 - عدم صدق عنوان محارب و سارق بر آن‏ها؛ [۱۱]

2 - اصل؛ [۱۲]

3- روایات باب، از جمله:

3 - 1 - روایت صحیحه: « فی رجل اختلس ثوبا من السوق فقالوا: قد سرق هذا الرجل؛ فقال (ع) : انی لا اقطع فی الذعارة المعلنة و لکنی اقطع من یأخذ ثم یخفی؛ [۱۳] درباره مردی که لباسی را از بازار ربوده بود، گفتند: این مرد دزدی کرده است. امام (ع) فرمود: در هجوم‏های آشکار، حد قطع را جاری نمی‏کنم. لکن دست کسی را قطع می‏کنم که چیزی را بردارد و مخفی شود ».

3 - 2 - روایت موثق: « لا اقطع فی الذعارة المعلنه و هی الخلسة و لکن اعزره؛ [۱۴] در هجوم‏های آشکار که همان خلسه

است، حدّ قطع را جاری نمی‏کنم بلکه تعزیر می‏کنم. »

3 - 3 - فی خبر السکونی عن الصادق (ع) « ان امیر المؤمنین (ع) اتی برجل اختلس درة من اذن جاریه، فقال هذه الدغارة المعلنه، فضربه و حبسه ».

پانوشت

  1. لسان العرب : صفحه خلس ماده خلس
  2. کتاب السرائرالحاوی لتحریرالفتاوی جلد 3 : صفحه 512
  3. سلسلة الینابیع الفقهیة جلد 23 : صفحه 102
  4. سلسلة الینابیع الفقهیة جلد 23 : صفحه 171
  5. مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام جلد 15 : صفحه 20
  6. مجمع الفائدة و البرهان جلد 13 : صفحه 291
  7. ریاض المسائل جلد 10 : صفحه 219
  8. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة جلد 9 : صفحه 304
  9. جواهرالکلام فی شرح الشرایع الاسلام جلد 41 : صفحه 596
  10. مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام جلد 15 : صفحه 20
  11. جامع المدارک فی شرح المختصرالنافع جلد 7 : صفحه 173
  12. ریاض المسائل جلد 10 : صفحه 219
  13. وسائل الشیعه جلد 18 : صفحه 18.htm#باب12حدیث2 باب12حدیث2
  14. وسائل الشیعه جلد 18 : صفحه حدیث1

منابع

  1. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة جلد 9 : صفحه 304
  2. جامع المدارک فی شرح المختصرالنافع جلد 7 : صفحه 173
  3. جامع المدارک فی شرح المختصرالنافع جلد 7 : صفحه 170
  4. سلسلة الینابیع الفقهیة جلد 23 : صفحه 433
  5. مجمع الفائدة و البرهان جلد 13 : صفحه 291
  6. کتاب السرائرالحاوی لتحریرالفتاوی جلد 3 : صفحه 505
  7. مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام جلد 15 : صفحه 20
  8. کتاب السرائرالحاوی لتحریرالفتاوی جلد 3 : صفحه 505
  9. ریاض المسائل جلد 10 : صفحه 219
  10. وسائل الشیعه جلد 18 : صفحه باب12حدالسرقة
  11. وسائل الشیعه جلد 18 : صفحه باب12حدالسرقة

اصطلاح‌نامه

یادداشت دامنه

ربودن مال به طور آشکار با غفلت صاحب مال

مترادفات

از واژه «اختلاس ( فقه )» بجای واژه‌های زیر استفاده کنید:

خلسه، ربودن مال با غفلت

اعم

اسباب تعزیرات

اخص

اختلاس بیت المال

وابسته

مختلس ( فقه )

نمایه‌های موضوعی

جستجوی محتوای اطلاعاتی منابع به منظور دستیابی کاربران به موضوع مورد نظر از بین سایر موضوعات، از طریق واژگان کنترل شده(اصطلاح‌نامه).

برای دسترسی به نمایه‌های شامل واژه اختلاس ( فقه ) به زیرصفحه اختلاس ( فقه )/نمایه‌های موضوعی مراجعه کنید. == منابع ==index.php?catid=50

  • الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة جلد 9 : صفحه 304
  • المغنی و الشرح الکبیرعلی متن المقنع جلد 10 : صفحه (298-299)
  • الموسوعة الفقهیة (الکویتیة) جلد 2 : صفحه 288
  • الموسوعه الفقهیه المیسره جلد 1 : صفحه 362
  • ایضاح الفوائد فی شرح اشکالات القواعد جلد 4 : صفحه 545
  • تبصرة المتعلمین : صفحه 262
  • تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیله : صفحه 537
  • جامع المدارک فی شرح المختصرالنافع جلد 7 : صفحه 173
  • جواهرالکلام فی شرح الشرایع الاسلام جلد 41 : صفحه 596
  • ریاض المسائل جلد 10 : صفحه 219
  • سلسلة الینابیع الفقهیة جلد 23 : صفحه 102، 170، 433
  • سلسلة الینابیع الفقهیة جلد 40-1 : صفحه 189، 207
  • فقه الحدود و التعزیرات : صفحه 822
  • فقه السنة جلد 2 : صفحه 420
  • کتاب السرائرالحاوی لتحریرالفتاوی جلد 3 : صفحه 505، 512
  • مجله فقه اهل بیت جلد 15 : صفحه 104
  • مجمع الفائدة و البرهان جلد 13 : صفحه 291
  • مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام جلد 15 : صفحه 20